Mogilev, Dnepr bo‘yining yuragi, Minskdan 200 kilometr sharqda, Rossiya chegarasidan atigi 110 kilometr uzoqlikda hashamatli tarzda joylashgan. Uning paydo bo‘lish tarixi va nomining o‘zi sirlarga va qadimiy rivoyatlarga burkangan bo‘lib, bu sayohatga jozibadorlik, kashfiyotlarga esa alohida quvonch bag‘ishlaydi. Afsonaga ko‘ra, shahar nomini kuchli, sherday bahodir boshi halok bo‘lgan qadimiy qo‘rg‘on ostida joylashgan qabr bergan, hozirgi kunda u yerda Yubileyniy mikrorayoni joylashgan.

Bu qadimiy shahar o‘z mehmonlariga boy tarixiy sahifalarini mamnuniyat bilan ochadi. Aynan shu yerda, Mogilevda, Birinchi jahon urushining fojiali yillarida uch yil davomida Oliy bosh qo‘mondon, imperator Nikolay II ning qarorgohi joylashgan edi. Va aynan shu yerda, hozirgi O‘lka muzeyi devorlari ichida, 1917-yil 8-mart kuni, taxtdan voz kechgan hukmdor o‘zining sodiq ofitserlari bilan xayrlashgan.

O‘sha davrning tarixiy mojarolarini qadrlaydiganlar uchun «Nikolayev» deb nomlangan joylar alohida qiziqish uyg‘otadi. Ular orasida 1902-yilda qurilgan qadimiy temir yo‘l vokzali bor, u yerda imperator poyezdi tupikda turar edi. Bir paytlar harbiy shtab joylashgan Shon-sharaf maydoni ham o‘sha kunlarning aks-sadolarini saqlaydi. Yaqinda ta’mirlangan podshoh o‘rindig‘i bo‘lgan buyuk viloyat drama teatri imperator oilasining sevimli joyi bo‘lgan. Va Avliyo Nikolay monastirining tinchlantiruvchi bag‘rida hukmdorning o‘zi o‘sha notinch davrlarda tinchlik va yolg‘izlik topgan. Nikolay cherkovida, shisha ostida, oltin tanga saqlanadi – mahalliy aholi podshohning qo‘lidan olgan va butun umri davomida ehtiyotkorlik bilan saqlagan oddiy, ammo bebaho buyum.

Mogilev qadimiy yodgorliklarning ko‘pini saqlab qolmagan bo‘lsa-da, uning ko‘chalari bo‘ylab har bir qadam jonni o‘zgacha hissiyotlar bilan to‘ldiradi. Axir, xotirani saqlash, o‘tmishni o‘rganish va tarixning asl qirralarini kashf etish juda muhimdir. Dneprning baland qirg‘oqlari bo‘ylab, yashil bog‘lar va xiyobonlar bo‘ylab bemalol sayr qilishga, muzey ko‘rgazmalari dunyosiga sho‘ng‘ishga ruxsat bering. Jozibali ko‘chalar, ulug‘vor ibodatxonalar va soborlarga qoyil qoling. Yulduzlar maydonida yulduzshunos bilan birga osmon jismlarini sanab, ulkan quyosh soatlari yordamida vaqtni aniqlashni o‘rganing va lahzaning buyukligini his qiling.