Vajhshatli Yava oroli oʻzining serhasham tropik goʻzalligi, zumraddek rangli okean suvlari, salqinlik bagʻishlovchi togʻ buloqlari va sirli Krakatau vulqoni bilan rom etadi. Bu yerda, Udjung-Kulon milliy qoʻriqxonasida, noyob Yava karkidonlari, nafis yashil toshbaqalar va zebo moviy panteralar yashaydi. Yava – asrlar davomida shakllangan, hinduizm va islomning uygʻunlashgan noyob madaniyat xazinasi. Sulton saroylari yonida qadimiy ibodatxona majmualari qad rostlagan, orolning qoq markazida esa Indoneziya poytaxti – Jakarta joylashgan.

Yavaning janubida, Yogyakarta shahridan atigi 68 kilometr uzoqlikda, ulugʻvor Borobudur ibodatxona majmuasi joylashgan. Uni bunyod etuvchilar Yava tuprogʻida qadimiy Hind mifologiyasidagi afsonaviy Meru togʻini, uning oltin choʻqqisi, afsonalarga koʻra, butun koinotni ushlab turuvchi tasvirini yaratishga intilganlar. Qush uchish balandligidan Borobudur ulkan muqaddas ramz — mandala, yaʼni osmonni (uchta dumaloq yuqori terraslar shaklida) va yerni (toʻrtta pastki terras) birlashtiruvchi koinot diagrammasi sifatida namoyon boʻladi.

Tepalikda va uning atrofida bunyod etilgan bu ulugʻvor majmua balandligi 34 metr boʻlgan taʼsirchan pogʻonali piramidani oʻzida mujassam etadi. Uni qurish uchun 55 000 kub metrdan ortiq vulqon toshi ishlatilgan. Poydevorda yer yuzi dunyosini ifodalovchi beshta kvadrat terras joylashgan boʻlsa, ularning ustida Ruhiy olamni tasvirlovchi uchta dumaloq terras joylashgan. Borobudur pogʻonalari boʻylab koʻtarilayotgan ziyoratchilar, yerdagi sohadan ruhiy sohaga sekin-asta, ammo maʼno-mazmunga boy sayohatni amalga oshiradilar.

Maʼbadning choʻqqisiga boʻlgan yoʻl maxsus tartibni talab qiladi: har bir terrasni aylanib oʻtish kerak, aks holda keyingi pogʻonaga kirish imkoni boʻlmaydi. Shu bilan birga, faqat chapga burilish lozim – boshqa tomonga har qanday burilish yomonlikka murojaat qilish hisoblanadi. Maʼbadning eng baland nuqtasiga yetish uchun uni toʻqqiz marta aylanib chiqish kerak, chunki buddizmda 9 raqami mistik maʼnoga ega. Har bir yangi terras inson ruhiyatining mukammalligiga erishish yoʻlidagi navbatdagi qadamni anglatadi.

Pastki terrasdagi relyeflar xayrli va notoʻgʻri amallarning inson hayotiga taʼsirini tasvirlaydi. Ikkinchi terrasdagi relyeflarda Budda hayotidan sahnalar aks ettirilgan boʻlsa, majmuaning yuqori qatlamlari buddist falsafasining chuqurliklarini ifodalaydi. Borobudur – bu chinakam tosh buddist ensiklopediyasi.

Dumaloq yuqori terraslarda qoʻngʻiroq shaklidagi ibodatxonalar, yaʼni stupalar qator boʻlib joylashgan boʻlib, ularning har birida Budda tasviri ehtiyotkorlik bilan saqlanadi. Inshootning eng choʻqqisida, baland terrasning aynan markazida, atrofdagi togʻ manzaralarining hayratomuz koʻrinishi ochiladi, diametri 15 metr boʻlgan markaziy ziyoratgoh joylashgan. Bu joy buddizmning oliy maqsadi va markazini – nirvanani, mutlaq ruhiy erkinlikni, Jannatning oʻzini mujassam etadi.

Borobudur milodiy 800-yillarda Sailendra sulolasi davrida bunyod etilgan. Biroq, ikki asr oʻtib, majmua tashlab qoʻyilgan va Merapi vulqonining otilishi natijasida kul ostida qolgan. Oʻsha davrlarda Yavada buddizm asta-sekin hinduizmga yoʻl bergan. Unutilganlikning uzoq yillari Angliya ekspeditsiya qoʻshinlari Napoleon urushlari paytida bu moʻjizani topgach yakun topdi. Kuchli oʻsimliklardan tozalash ishlari boshlandi va 1907-yilda golland arxeologlari puxta restavratsiya ishlariga kirishdilar. 1970–1980-yillar oraligʻida, YUNESKO koʻmagida, keyingi qayta tiklash ishlari olib borildi va Borobudurga oʻzining avvalgi ulugʻvorligini qaytardi.