"Aynan shu sababdan men
Katmanduga yoʻl olaman,
Togʻlarga,
Men intilayotgan joyga.
Va agar men bu yerdan biror kun qutulsam,
Aynan shuni qilaman!"

Bob Segerning 1975-yildagi uzoq satrlari Nepal hali sirli va borish qiyin boʻlgan, monarxiyadan demokratiyaga oʻtish davrini boshdan kechirayotgan mamlakat boʻlgan davrlarni eslatadi. Oʻshanda u faqat Goaga ketayotgan hippilarni oʻziga jalb qilgan. Bugun bu sirlarga boy Himolay davlati sarguzasht izlovchilar uchun mashhur manzilga aylandi. Rok-isyonchilar tomonidan kuylangan Katmandu – togʻli poytaxt ham eʼtibordan chetda qolmadi, u odamlar, avtomobillar va tuk-tuklarning toʻxtovsiz girdobi, har tomondan chaqiruvchi savdogarlarning ovozlari hamda Osiyo ranglari va hidlarining jozibasi bilan hayratga soladi.

Bu qadimiy Himolay poytaxti asrlar davomida oʻz qiyofasini saqlab qolgan holda, huddi vaqtdan tashqarida qolganday tuyuladi. Garchi 2015-yilgi zilzila koʻplab binolarni vayron qilgan boʻlsa-da, bugungi kunda ham Katmanduga tashrif buyurgan sayyohni atrofdan tarixiy saroylar, ibodatxonalar va ziyoratgohlar oʻrab oladi, goʻyo ular boy oʻtmishning tirik guvohlari kabi.

Katmanduning ulugʻvor diqqatga sazovor joylari orasida oʻziga xos oʻrinni Kumari-Ghar ibodatxonasi egallaydi, u Kumari maʼbudasiga sigʻinishning oʻziga xos Nepal anʼanasi bilan chambarchas bogʻliq. Bu yerda maʼbudaning oʻliklar dunyosidagi "vakili" – tirik maʼbuda istiqomat qiladi. Bu yuksak sharaf ruhoniylar 32 ta qatʼiy mukammallik mezonlari boʻyicha tanlab olgan qizga nasib etadi. Kichik maʼbuda Kumari-Ghar majmuasida yashaydi, oʻzining yuksak maqomiga mos barcha hurmat-ehtiromni qabul qiladi va diplomatik vazifalarni bajaradi, xususan, ziyoratchilar bilan muloqot qiladi. Uning ommaviy chiqishlari faqat katta bayramlarda – yiliga 13 marta boʻladi. Unga koʻzi tushganlarga yil davomida omad kulib boqadi deb ishoniladi. Bunday xizmat qizning birinchi qoni paydo boʻlgunga qadar davom etadi, hatto kichik tirnalishdan ham; maʼbuda ruhi nomukammal idishni tark etadi deb hisoblanadi va ruhoniylar yangi nomzod izlashga kirishadi. Shunisi eʼtiborga loyiqki, vakolatlarni topshirish faqat tinch yoʻl bilan amalga oshiriladi va sobiq Kumari oddiy hayotga qaytadi.

Swayambhunath maymun ibodatxonasi tashrif buyuruvchilarga Budda koʻzi tasvirlangan 2000 yillik stupaga qoyil qolish va Himolayning ajoyib panoramik manzarasidan bahramand boʻlish imkoniyatini beradi. Biroq, hushyor boʻlish kerak: oʻz nomiga sodiq boʻlgan ibodatxona oʻnlab qiziquvchan maymunlarning makonidir, ular oʻziga jalb qilingan sayyohlardan oziq-ovqat, koʻzoynaklar va kameralarni juda ustalik bilan tortib olishadi.

Tibet buddizmi markazi, Boudhanath ibodatxona majmuasi, unutilmas manzara taqdim etadi: ulkan sferik stupa atrofida ziyoratchilar marosimiy ravishda aylanib, mantralarni gʻoʻngʻirlab va duo barabanlarini aylantirib, kuchli energiya markazi taassurotini uygʻotadi. Bu ajablanarli emas, chunki bu Katmandudagi eng muqaddas joy boʻlib, uning atrofida turli maktablar va yoʻnalishlarning betartib monastirlari tarqalgan.

Katmandu va Nepal haqida cheksiz hikoya qilish mumkin, ammo hech narsa u yerga borib, ushbu kichik Himolay davlatining moʻjizalarini oʻz koʻzlari bilan koʻrish imkoniyati bilan qiyoslana olmaydi. Axir, rang-barang fotosuratlarga bir nazar tashlashning oʻzi yurakni tezroq ura boshlashiga kifoya qiladi va boshda oʻz-oʻzidan quyidagi soʻzlar yangraydi:

Agar men bu yerdan biror kun qutulsam,
Katmanduga yoʻl olaman…