Belgradning matonati va hayotga bo'lgan muhabbati sayyoradagi har qanday shaharni hayratda qoldirishi mumkin. Miloddan avvalgi yuzlab yillar oldin tashkil etilgan va milodiy 878-yildan boshlab hozirgi nomi bilan mashhur boʻlgan bu shahar 40 marotaba bosqinchilar tomonidan ishgʻol qilingan va 38 marotaba yer yuzidan yoʻq qilingan! Oʻttiz sakkiz marotaba Belgrad, afsonaviy Feniks qushi singari, kuldan qayta tiklanib, hukmdorlar almashganiga qaramay, oʻzining oʻziga xosligi va madaniy merosini saqlab qolgan. Shu turli xil taʼsirlar tufayli shahar goʻzal yuzning individual xususiyatlari kabi, turli meʼmoriy uslublarning uygʻunligidan toʻqilgan noyob qiyofaga ega boʻldi.

Belgrad oʻzining haqiqiy “Men”ini asrab-avaylab, uni turk janglari, Avstriya saroy intrigalari, Vengriya inqiloblari va halokatli Nemis bombardimonlari orqali gʻurur bilan olib oʻtgan. Uni chuqur sevish yoki birdaniga tushunmaslik mumkin, ammo unga befarq qolish haqiqatda imkonsiz.

Belgrad koʻchalari Dunay va Sava – ikki buyuk Yevropa daryosining qirgʻoqlari boʻylab manzarali joylashgan boʻlib, ular bu yerda bir-birlariga qoʻshiladi. Geografik jihatdan poytaxtning markaziy qismi uchta takrorlanmas tumanga boʻlingan: Eski shahar, Zemun va Yangi Belgrad. Ularning har biri oʻzining ajib kashfiyotlarini taklif etadi!

Eski shahar qirgʻoq boʻyidagi ikkala uchastkani egallab, Belgrad qalʼasining ulugʻvor tosh devorlaridan daryolarning qoʻshilishiga nafasni qizituvchi manzara ochadi. Unga tutashgan bogʻ Kalemegdan nomi bilan mashhur, va bugungi kunda bu nom qalʼaning oʻzi bilan ham chambarchas bogʻliq. Ushbu joyning tarixiga shoʻngʻish uchun bir kunni butunlay ajratishni tavsiya etamiz, chunki asrlar davomida bu yerda shahar taqdiri hal qilingan: turli hukmdorlar tomonidan yaratilgan devorlar va darvozalarni oʻrganing, minoralarga koʻtariling va tubsiz quduqlarga ega chuqur zindonlarga tushing. Skadarliya va Knyaz Mixailning qadimiy koʻchalari boʻylab shoshmasdan sayr qiling, u yerda har kim oʻzi uchun jozibador restoranlar, badiiy galereyalar va mahalliy suvenirlar bilan noyob doʻkonchalar topadi. Eski shahar gavhari, Balkanlardagi eng katta pravoslav cherkovi – anʼanaviy Vizantiya uslubida qurilgan ulugʻvor Avliyo Sava ibodatxonasi hisoblanadi. Uning osmonrang gumbazlari uzoqdan koʻrinib, yer sathidan deyarli 80 metr balandlikka koʻtarilgan. Bolalar ham, kattalar ham mashhur serb fizigi Nikola Teslaning koʻplab ixtirolarini amalda koʻrish mumkin boʻlgan qiziqarli Nikola Tesla muzeyiga tashrif buyurishdan zavqlanadi.

Yangi Belgrad – Nikola Tesla aeroportidan kelayotgan mehmonlarni kutib oladigan hudud. U nisbatan yaqinda, oʻtgan asrning 1960-yillarida paydo boʻlgan, va uning meʼmoriy qiyofasi anʼanaviy Yevropa shaharlaridan keskin farq qiladi. Bu yerda Rossiya namunalarini eslatuvchi konstruktivizm uslubidagi koʻp qavatli binolar ustunlik qiladi. Biroq, mamlakatdagi eng yirik savdo va koʻrgazma maydonlari, masalan, mashhur Sava markaz va UŠĆE aynan Yangi Belgradda joylashgan.

Zemun tumani Yangi Belgradga tutashgan, ammo bu joylarning uslubi va muhiti oʻrtasidagi farq hayratlanarli. Rostini aytganda, Zemun aholisi hali ham oʻzlarini Belgradning bir qismi deb hisoblashmaydi, chunki 1930-yillargacha bu mustaqil shahar boʻlib, Serbiyaning poytaxtining deyarli tengdoshi edi. Qadimgi Zemun oʻzining goʻzalligi bilan maftun etadi! Bu yerda siz shoshilmasdan kezib yurish juda yoqimli boʻlgan tor koʻchalarni, Dunayning qahvaxonalar va restoranlarga boy keng qirgʻogʻini, katta maydonlar va monumental binolarni, shuningdek, oyoqlaringiz ostidan kilometrlarga choʻzilgan ulkan yertoʻlalarni topasiz. Ammo Zemunda qilish kerak boʻlgan eng muhim ish – bu XIX asr oxirida Vengriya davlatchiligining ming yilligi sharafiga qurilgan Gardosh minorasiga koʻtarilishdir. Meʼmoriy uslublarning uygʻunligi, izlanuvchan nigohga ochiladigan qiziqarli detallar va butun Serbiya poytaxti, shuningdek, Dunay va Sava daryolarining suvli kengliklariga ochiladigan ajoyib manzaralar – bu haqiqiy Belgrad kvintessensiyasi!