Samarqand – bu Buyuk Ipak yoʻlida azaldan qad rostlagan ulugʻvor shahar. Antik davrlarda u qadimiy Sugʻd mamlakatining poytaxti boʻlib xizmat qilgan va zardushtiylikning muqaddas kitoblarida Marakanda nomi bilan tilga olingan. Uning bebaho merosini Afrosiyob qadimiy shahar joyida hamon koʻrish mumkin, u yerda noyob freskalar saqlanib qolgan, arxeologik ekspeditsiyalar esa oʻtmishdagi ajoyib ashyolar, nafis bezaklar va miniatyura haykalchalarni topgan. Bu tarixiy joy yonida Samarqandning boy tarixi manzaralarini ochib beruvchi muzey joylashgan.

Uch ming yil davomida serhosil togʻli vodiylar, serob koʻllar va suzib yurish mumkin boʻlgan daryolar bilan oʻralgan bu shahar koʻplab voqealarni boshidan kechirdi. U qayta-qayta qoʻldan-qoʻlga oʻtib, yer bilan yakson boʻlib, kuldan yana Feniks kabi uygʻongan. Uni buyuk Iskandar Zulqarnayn boshqargan, Chingizxon qoʻshini uni deyarli yer yuzidan yoʻq qilib tashlagan, Amir Temur esa bir yarim asr oʻtgach, Samarqandni oʻzining ulkan imperiyasi poytaxtiga aylantirgan. Aynan uning nomi shaharning bugungi ulugʻvorligi bilan uzviy bogʻliq: ajoyib sirlangan mozaikalar bilan bezatilgan hashamatli masjidlar va madrasalar buyuk fathchi va uning avlodlari davrining ulugʻvorligini saqlab, oʻz koʻrinishi bilan hayratga soladi. Amir Temurning nabirasi, isteʼdodli Mirzo Ulugʻbek davrida Samarqand universitet va dunyoda tengi yoʻq rasadxona bilan boyitildi. Rasadxona diametri 48 metr boʻlgan bino ichiga oʻrnatilgan ulkan kvadrant bilan jihozlangan edi. Shahar ilm-fan va madaniyatning isteʼdodli markazi sifatida gullab-yashnadi. U Amir Temur imperiyasi parchalanganidan keyin ham oʻz ahamiyatini saqlab qoldi, ketma-ket Rossiya imperiyasi, soʻngra Sovet Ittifoqi tarkibiga qoʻshilib, nihoyat mustaqil Oʻzbekistonning gavhariga aylandi.

Hozirgi vaqtda Samarqand UNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga muqaddas shahar – madaniyatlar chorrahasi sifatida faxr bilan kiritilgan.

Samarqandning madaniy merosi
Samarqandning tarixiy markazining ulugʻvorligiga shoʻngʻing, u yerda har bir tosh qadimiyat va sanʼat bilan nafas oladi:

Registon – shaharning yuragi, uchta muhtasham madrasa bilan oʻralgan: Ulugʻbek (1417–1420 y.y.), Sherdor (1619–1636 y.y.) va Tillya-Kori (1647–1660 y.y.). Ularning fasadlari haqiqiy sanʼat asarlari boʻlib, har bir burchak koʻp rangli sirlangan mozaikalar bilan bezatilgan boʻlib, asrlar davomida takrorlanmas naqsh yaratgan.
Paygʻambar Doniyor maqbarasi – uchta jahon dinlarining: xristianlik, islom va iudaizmning muqaddas ziyoratgohi. Afsonaga koʻra, aynan Amir Temur bu yerga avliyoning qoldiqlarini, uning muqaddas qoʻlini olib kelgan.
Ulugʻvor Bibixonim masjidi – Amir Temurning Hindistonga qilgan gʻalabali yurishi xotirasiga uning buyrugʻi bilan qurilgan ulugʻvor yodgorlik.
Goʻri Amir maqbarasi (XIV–XV asrlar) – Amir Temur va uning shonli avlodlarining mangu oromgohi, buyuk hukmdorlar xotirasini saqlab kelayotgan meʼmoriy durdona.